Xạ trị là một phương pháp phổ biến đối với nhiều loại ung thư. Dưới đây tóm tắt về việc khi nào cần xạ trị, cách thức sử dụng, và các tác dụng phụ của nó.

Liệu pháp xạ, còn được gọi là xạ trị, là một trong những phương pháp điều trị ung thư phổ biến nhất. Nó có thể được áp dụng đơn lẻ hoặc kết hợp với các phương pháp điều trị khác như phẫu thuật, hóa trị hoặc dùng thuốc.

Xạ trị sử dụng những hạt năng lượng cao hoặc các sóng như tia X-quang, tia Gamma, chùm tia điện tử hoặc proton để phá hủy hoặc tiêu diệt các tế bào ung thư. Làm như vậy sẽ giết chết vật chất di truyền trong các tế bào ung thư dẫn tới làm mất khả năng phát triển và lây lan của chúng.

Các bác sỹ chuyên về xạ trị – bác sỹ ung thư xạ trị – được đào tạo để điều trị đúng liều bức xạ mà bệnh nhân có thể nhận. Liều lượng được quyết định trên từng ca bệnh, phụ thuộc vào bệnh nhân, loại ung thư và vị trí khối u. Mục tiêu là phải đưa liều xạ tới vùng có khối u càng chính xác càng tốt, để bảo vệ những tế bào lành xung quanh.

Xạ trị khi nào?

Xạ trị được áp dụng hoặc để cứu chữa hoặc giảm nhẹ

Xạ trị cứu chữa được thực hiện với mục đích chữa khỏi; có nghĩa rằng các bác sỹ hy vọng phương pháp điều trị này (hoặc đơn lẻ hoặc kết hợp với các phương pháp điều trị khác) có thể loại bỏ hoàn toàn khối u, phá hủy nó trước khi nó lây lan, hoặc co nhỏ nó lại để có thể phẫu thuật lấy nó ra.

Xạ trị giảm nhẹ được áp dụng để giảm triệu chứng do khối u phát triển. Nó có ý nghĩa làm giảm sự chịu đựng cho bệnh nhân và cải thiện chất lượng cuộc sống. Thông thường các bác sỹ xạ sử dụng phương pháp điều trị này để co nhỏ các khối u đã phát triển ra sát với cột sống, thực quản hoặc phổi, tất cả các khối u này đều ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống.

Các loại xạ trị khác nhau

Có 3 cách xạ trị chủ yếu được áp dụng – xạ ngoài, trong và xạ hệ thống.
Sử dụng cách thức nào phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kích thước và vị trí của khối u, cũng như độ tuổi của bệnh nhân, tình trạng sức khỏe và tiền sử bệnh.

Xạ ngoài là dùng máy để hướng trực tiếp chùm bức xạ tới vùng khối u. Có 6 cách xạ ngoài khác nhau:

  1. Xạ trị điều biến liều (IMRT) là các chùm bức xạ được điều chỉnh một cách chính xác theo đúng với hình dáng khối u để tối thiểu hóa tổn thương tới các mô lành xung quanh
  2. Xạ trị có hướng dẫn của hình ảnh (IGRT) là hình ảnh của khối u được thu thập để lên kế hoạch và hướng dẫn điều trị riêng biệt.
  3. Xạ trị không gian 3 chiều (3D-CRT) sử dụng một mô phỏng để tạo ra hình ảnh khối u 3 chiều, cho phép chùm bức xạ có độ tin cậy cao để đưa vào liều cao hơn đồng thời giảm đáng kể sự tiếp xúc bức xạ tới các tế bào khác.
  4. Xạ phẫu bao gồm các chùm tia xạ tập trung chặt chẽ từ nhiều hướng phát ra một liều xạ mạnh vào khu vực khối u.
  5. Xạ trị lập thể dựa vào hình ảnh chi tiết, lập kế hoạch điều trị bằng máy tính 3D và thiết lập điều trị chính xác để đưa ra liều lượng với sự chính xác cao nhất.
  6. Xạ trị bằng máy Tomo cung cấp liều xạ từng lát và có thể sử dụng đối với nhiều mục tiêu cùng một lúc.
     

Xạ trong sử dụng một dạng thức có tên gọi là xạ áp sát là tia xạ được đưa vào từ bên trong cơ thể bằng cách cấy phóng xạ vào trong hoặc tiếp giáp với khối u.

Xạ trị hệ thống là bệnh nhân sẽ nuốt hoặc được tiêm thuốc phóng xạ đi khắp dòng máu để hướng tới các tế bào ung thư.

Độ an toàn và các tác dụng phụ

Để tối ưu hóa độ an toàn cho bệnh nhân, các bác sỹ xạ trị và đội ngũ của họ làm việc chặt chẽ với các bác sỹ điều trị chính để đưa ra phương thức xạ tốt nhất cho từng bệnh nhân. Mỗi phương án điều trị được thiết kế cho nhu cầu của từng bệnh nhân; điều này bao gồm loại và giai đoạn ung thư, kích thước và vị trí khối u, và tiền sử bệnh nhân.

Trong khi xạ trị đã được sử dụng thành công để điều trị ung thư qua nhiều thế kỷ, nó cũng có những tác dụng phụ. Các tác dụng phụ có thể thay đổi từ bệnh nhân sang bệnh nhân nhưng mệt mỏi dường như là đứng đầu.

Những tác dụng phụ ban đầu (hoặc cấp tính) bao gồm mệt mỏi và đau da quanh vùng xạ. Nhưng thường thì chúng sẽ hết dần khi xạ trị kết thúc.

Những  tác  dụng  phụ  sau  này  (hoặc mãn tính) thường xảy ra sau khi xạ xong, nhưng không phải tất cả bệnh nhân đều bị. Điều này có thể do một vài nhân tố như tiền sử bệnh, cấu tạo gen và thói quen sinh hoạt.

Charmaine Ng



Tags: các tác dụng phụ phổ biến của điều trị ung thư, chất lượng sống của bệnh nhân ung thư, tiền sử ung thư, xạ trị